کلیاتی در مورد مار های ایران ( 2 )

[LOUSIFER]

مارهاي غير سمي يا آگليفا

مارهاي غير سمي داراي دندانهائي ساده هستند كه راهي به غده سمي ندارند . شكل پولك هاي ناحيه سر با شكل پولك هاي ناحيه بدن كاملاً متفاوت است . به عبارت ديگر پولك هاي ناحيه سر و تنه , مشخص و قرينه هستند . در بعضي پولك هاي ناحيه ظهري يا پشتي بدن صاف است بر عكس در بعضي ديگر پولك هاي ناحيه ظهري تيغه دار است يعني در وسط اين پولك ها خطي برجسته مشاهده مي شود . پولك هاي سطح شكمي صاف و بزرگتر از پولك هاي ناحيه ظهري است . مردمك چشم اغلب گرد و دم مار معمولاً گرد و دراز است . پولك هاي زير ناحيه دم در يك يا دو رديف قرار دارد و پولك آنال يا مخرج ممكن است يك عدد و يا دو عدد باشد . به طور كلي طرز قرار گرفتن اين پولك ها و شمارش آنها در تشخيص مارها حائز اهميت است . مارهاي غير سمي اصولاً در حركت خيلي سريع و چابك هستند .


مارهاي نيمه سمي يا اوپيستوگليفا

اين مارها كم وبيش شبيه مارهاي غير سمي هستند و يكي از وجوخ تمايز آنها داشتن فنگ Fang يا نيش دندان خلفي شياردار است . فنگ كه از ساير دندان ها بزرگتر و داراي كانال باز يا شيار است در قسمت عقب دهان , در فك بالائي قرار دارد و به غده سمي متصل است . از نظر ظاهري مردمك چشم اين مارها عمودي يا گرد است . تيرمار كه يكي از انواع اين مارها محسوب مي شود با داشتن چهار خط سفيد رنگ كه در سرتاسر بدنش امتداد دارد مشخص مي شود . آلوسر ( سگ مار ) هم كم و بيش حركات مار جعفري را تقليد مي كند و از نظر شكل ظاهري خيلي به آن شبيه است . آلوسر فاقد علامت صليبي شكل در ناحيه سر مي باشد . ناحيه سر اين مار كلاً سياه رنگ است .

مارهاي سمي

تمام انواع اين مارها داراي فنگ يا نيش دندان لوله اي شكل يا مجوف هستند كه در قسمت قدامي دهان و در فك بالائي قرار دارد و به غده سمي متصل است . سر اين مارها غالباً مثلثي شكل و ناحيه گردن كاملاً مشخص است . اكثراً دمشان كوتاه و در حركت كمي تنبل هستند . در بعضي از انواع اين مارها , حفره اي بين چشم و بيني وجود دارد كه به سادگي قابل تشخيص است . اكثراً پولكهاي ناحيه سرشان ريز و قرينه نمي باشد .
در برخي ديگر پولكهاي ناحيه سر قرينه هستند مانند كفچه مار كه هنگام خشم چنبره زده و يك مرتبه به طرف دشمن حمله مي كند . در اين حال ناحيه گردن متسع مي شود و به اين ترتيب سطح بزرگي ايجاد مي كند . اين سطح به نام كفچه ناميده مي شود . در مواردي كه شناختن مار از نظر شكل ظاهري براي مبتديان دشوار باشد , بايد غالباً به زيستگاه خاص هر مار توجه شود كه كار را آسان تر مي كند . منطقه پراكندگي مارها از نظر جغرافيائي , زيستگاه ,رويشهاي گياهي و ديگر شرايط گياهي فرق مي كند و در هر زيستگاهي جز به هنگام مهاجرت مارهاي غير بومي كمتر ديده مي شوند .

در ايران چهار گروه مار سمي به شرح زير وجود دارد كه ممكن است گزش آنها عوارض نامطلوبي ببار آورد .
- گروه افعي ها يا ويپريده ( Viperidae) با 10 گونه خطرناك .
- گروه مارهاي كبرا يا الاپيده ( Elapidae ) با 2 گونه خطرناك .
- گروه مارهاي دريائي يا هيدروفيده ( Hydrophidae ) با 5 گونه سمي ( احتمالاً تعداد گونه ها بيشتر است . )
- گروه مارهاي نيمه سمي يا اوپيستوگليفا ( Opisthoglypha) با 8 گونه نيمه سمي .

وضع ظاهري مارهاي سمي ايران به طور كلي چنين است :
حفره اي بين چشم و بيني دارند , مردمك چشم عمودي يا بيضي است , شكل سر مثلثي است و از پولك هاي كوچك پوشيده شده كه ممكن است اين پولك ها قرينه هم باشند يا نباشند . طول آنها تا اندازه اي كوتاه و بدني ضخيم دارند و در حركت قدري تنبل هستند . افعي ها معمولاً لزنده زا هستند . شكل سر آنها مثلثي است كه از پولك هاي ريز پوشيده شده , مردمك چشم عمودي , دم كوتاه و گردن كاملاً مشخص است . در اغلب گونه هاي اين خانواده نيش دندان يا فنگ ها تيز و بلند به سمت عقب متمايل است . موقع گزش احتياجي به گاز گرفتن ندارند و با فرو بردن نيشها مي توانند سم خود را به شكار تزريق كنند . تمام گونه هاي اين خانواده سمي و خطرناك هستند . گزش اين مارها باعث تحريك نسوج زير جلدي و خونريزي مي شود كه نتيجه آن از كار افتادن قلب و مرگ است .

[Napoleon]

خیلی ممنون لوسیفر عزیز . واقعا مفیده این مطلب . به آدم کمک می کنه . =d>

[pampam]

مطلب مفید و قابل استفاده . ممنون