روشهای کاربردی مبارزه و کنترل شپش در انسان

[Daniz]

[مشاهده لینک ها فقط برای اعضا امکان پذیر است لطفا ثبت نام کنید]


آلودگی به شپش در تمام نقاط دنیا از جمله ایران دیده می‏شود. با این حال شپش زدگی عارضه ای ترجیحا زمستانی که غالبا در دوران جنگها، قحطی و دیگر مصائب عمومی‏و در مراکز با تراکم زیاد جمعیت توام با فقر و عدم رعایت اصول بهداشت فردی و به سبب تماس نزدیک با مردم با یکدیگر به وفور مشاهده می‏شود.

آلودگی به شپش از راه تماس مستقیم با فرد آلوده و یا وسائل شخصی مانند شانه سر، بروس، کلا، روسری، لباس زیر، حوله و امروزه از راه اسفنج گوشی‏های وسائل صوتی (Earphone) در مورد شپش زهار غالبا از طریق مقاربت جنسی و هم بستری انجام می‏گیرد.

بیماریزایی:

معمولا شخص شپش زده در اجتماع احساس حقارت و پستی می‏کند و حتی در برخی از افراد حساس وجود شپش در بدن سبب تحرکات روانی، افسردگی و بی خوابی می‏شود. آلودگی به شپش را در میزبان اصطلاحا پدیکولوزیس (Pediculosis) می‏نامند که از آلودگیهای جلدی شایع در بین افرد کثیف و در فصل سرما و با پوشش زیاد و عدم امکان استحمام مرتب است.

شپش زدگی بیشتر در اماکن پرجمعیت و کثیف مانند محله فقرا، زندانها سربازخانه‏های دور افتاده و امثال آنها مشاهده می‏شود. نیش زدن و خونخواری مکرر شپش‏ها در میزبان (خصوصا در مورد شپش سر) موجب خارش شدید و مستمر و متعاقب آن موریختگی و همچنین ازدیاد حساسیت، التهابات جلدی، زخم و بالاخره عفونی شدن ثانویه زخم‏ها بوسیله باکتریها می‏شوند.

افرادی که به مدت طولانی مبتلا به پیدکولوزیس از نوع شپش تن بوده اند دچار هیپرپیگمانته و ضخیم شدن پوست همراه با آثار التیام‏های متعدد زخمهای جلدی هستند که کلا به این حالت بیماری ولگردان(Vagabond disease) می‏نامند. لک‏ها و واکنش‏های جلدی در پدیکولوزیس ناشی از تزریق مکرر بزاق شپش‏ها برای خوانخواری است.

یکی از عوارض ناشی از آلودگی به شپش سر، پیودرمای استرپتوککی یا زرد زخم (impetigo) است. به طوری که ذکر شده است، هر کجا زرد زخم پوست سر مشاهده شود باید بوجود شپش سر توجه نمود. به طور کلی پدیکولوزیس تنها مربوط به کشورهای جهان سوم و فقیر نبوده، بلکه کشورهای صنعتی و پیشرفته را نیز شامل می‏شود، به طوری که به موجب برخی از گزارشات، شیوع شپش سر در میان کودکان آمریکائی بیش از سایر بیماریهای واگیردار است. آلودگی پلک‏ها به شپش عانه گاهی سبب نوعی بلفاریت دردناک و سخت، خصوصا در کودکان می‏شود.

درمان:

... بقیه در ادامه مطلب



درمان:

در درمان پدیکولوز بایستی چند نکته زیر را مد نظر داشت:

- به بیمار تاکید شود که از درمان بیش از حد و بی مورد خودداری کند(بسیار از بیماران یا فکر محکم کاری و اطمینان بیشتر، طول مدت و یا دفعات درمان را بطور سر خود افزایش می‏دهند.)

- کوتاه کردن موهای سر یا عانه(در آلودگی مربوطه) در درمان پدیکولوز موثر و کمک کننده بوده ولی الزامی‏نیست(در موارد شدید و نیز همه گیریهای اجتماعی، بهتر است انجام شود).

- کلیه افراد خانواده و در تماس بایستی مورد معاینه قرارگرفته و در صورت شک به آلودگی، درمان شوند.

- نیازی به ایزوله کردن بیماران وجود ندارد.

- کلیه لباسها و وسایل شخصی بهداشتی(ملافه‏ها، حوله و...) بایستی به مدت 2 تا 4 هفته داخل کیسه نایلون در بسته نگهداری شوند و یا اینکه به مدت 20 تا 30 دقیقه داخل آب جوشانده شوند.

- برای کنترل خارش از یک آنتی هیستامین(نظیر هیدروکسی زین) استفاده شود.

- در صورت وجود عفونت ثانویه، آنتی بیوتیک مناسب (دی کلوکساسیلین، سفالکسین یا اریترومایسین)تجویز شود.

- در تمامی‏موارد پدیکولوز (به جز پلک و مژه) بهتر است 7 تا 10 روز بعد، درمان تکرار شود.



الف) درمان پدیکولوز سر

1-shampoo:Gamma benzene hexachloride (GBH,Lindane, Kwell; 1%)

یک قاشق غذاخوری از شامپو را به مدت 4 تا 5 دقیقه برروی پوست مالیده و ماساژ داده و سپس شسته شود.

توجه: در پدیکولوژ سر، بهتر است داروی موضعی مصرفی تا پائین گردن (بجز صورت ) مالیده شود.

یا : ( جزو فارماکوپه ایران نیست Lotion: Matathion 0.5% (Prioderm;

بدون شستن سر، مقدار کافی از محلول فوق را روی پوست سر مالیده و اجازه داده شود تا خودبخود خشک شود. سپس 12 تا 24 ساعت بعد استحکام با شامپو معمولی صورت گیرد. اشکال این دارو بوی نامطلوب و اثرات تحریک موضعی است.

یا : Lotion: Permethrine 1%

بایستی بامالیدن مقدار کافی از محلول فوق(معمولا 25 تا 50 میلی لیتر)، پوست سر به مدت 10 دقیقه مرطوب نگه داشته شود و آنگاه شسته شود.

2-در مطالعه دکتر Shashindran(1978 میلادی) و همکارانش دیده شد که تجویز کوتریموکسازول (قوص بالغین یک عدد هر 12 ساعت به مدت 3 روز)در درمان موارد شدید پدیکولوز سربسیار موثر است. اما چون دارو برروی تخم‏ها اثری ندارد، لذا بایستی 7 تا 10 روز بعد تکرار شود. مکانیسم اثر این دارو احتمالا از بین رفتن میکروبهای تولید کننده ویتامین ب در روده انگل است.

3-پوست سر را با سرکه ولرم(اسید استیک 3%) به مدت چند دقیقه ماساژ داده و آنگاه با استفاده از یک شانه دندانه ریز و ظریف موها شانه شود.



ب ) درمان پدیکولوزتنه:

از آنجائی که شپش تنه در درز لباس‏ها استقرار می‏یابد، لذا در اکثر موارد از بین بردن انگل و تخم موجود در لباس‏ها(جوشاندن یا داخل کیسه نایلون گذاشتن) کافی است. اما در مردان و نیز در موارد عود بیماری بهتر است از Lindane نیز استفاده نمود:

Lotion: GBH(Lindane;1%)

از گردن تا پوبیس مالیده و پس از 8 تا 12 ساعت شسته شود. از این روش می‏توان در پدیکولوز تنه اطفال نیز استفاده نمود، ولی بایستی از 3 تا 4 ساعت شسته شود.

ج)درمان پدیکولوز عانه: همانند پدیکولوز سر می‏باشد.

د) درمان پدیکولوز مژه و پلک

بوسیله سواب یا انگشتان و ازلین را روی 2 تا3 بار روی لبه پلک‏ها و مژه‏ها مالیده و تخم‏های شل کنده و جدا شود. این عمل بایستی تا 5 الی 7 روز ادامه یابد. از آنجائی که پدیکولوز مژه، ثانویه پدیکولوز عانه است، لذا بایستی درمان مربوطه نیز به اجرا گذاشته شود.

پیشگیری

رعایت نظافت شخصی ، استحمام مرتب، عدم استفاده از شانه، بروس، حوله، کلاه ... متعلق به دیگران، کوتاه نگهداشتن موی سر، حذف موهای زائد بدن، جوشاندن لباس‏های فرد شپش زده، اتو زدن لباسها(بخصوص درزهای لباس) و امثال آن از اقدامات موثر در پیشگیری از پدیکولوزیس است. در مناطقی که تیفوس اپیدمی‏شایع است. اشخاصی که برای معاینه افراد بیمار کار می‏کنند لازم است روپوشهای پلاستیکی بلند که یقه و مچ آستین آنها کاملا بسته باشد و به مواد دور کننده شپش آغشته باشد بپوشند و از دستکش‏های نایلونی نیز استفاده بکنند.



لازم به ذکر است که سویه‏هائی از شپش‏های مقاوم به DDT و لیندن، از برخی از نقاط جهان گزارش شده اند. منبع: وبلاگ تخصصی حشره‌شناسی دکتر مهرداد حلوایی