شرایط اکولوژیکی حاکم بر زندگی آفت زنجره مو

[Daniz]

چرخهٔ زندگی زنجره‌ها [مشاهده لینک ها فقط برای اعضا امکان پذیر است لطفا ثبت نام کنید]

سه چرخهٔ اصلی برای زندگی زنجره‌ها وجود دارد که هر یک از این گونه‌ها دارای ۲ فرمت ۱۳ و۱۷ ساله‌است. M.Septendecim، M.Septendecula و M.Cassini که به اختصار آن‌ها را decim، decula و cassini می‌خوانیم، اسامی این سه گاهنامه جیرجیرک هاست. در این سه گونه، Decim بیشترین تراکم را در شمال، Cassini بیشترین تراکم را در می‌سی سی پی و Deculaدر هر قسمت کمیاب است. لارو‌های یک دوره در گونهٔ ۱۳ ساله بیشتر در محدوده مناطق مرکزی توزیع جیرجیرک‌ها و در نمونهٔ ۱۷ ساله در شمال، شرق و غرب به دنیا می‌آیند. البته امکان اینکه دلیل ۱۳ یا ۱۷ ساله بودن دوره‌ها چیز دیگری باشد، دور از ذهن نیست. بعضی از متخصصان این مساله را به زمان بلوغ و تعداد مولد جدا که می‌تواند در سال‌های مختلف پدیدار شود، ارتباط می‌دهند. جمعیت جیرجیرک‌ها را لارو‌های منتخبی تشکیل می‌دهند که به تنظیم زمان چرخه شان بستگی دارد. فرضیات نشان می‌دهند که هر دوره شامل ۳۰ لارو ۱۳ و ۱۷ ساله‌است که از این تعداد ۱۲ لارو ۱۷ ساله و تنها ۳ لارو ۱۳ ساله بالغ شده و در این صورت ۱۵ جیرجیرک حتما مشاهده خواهد شد. دورهٔ ظهور جیرجیرک‌های ۱۳ و ۱۷ ساله، هر ۲۲۱ سال یک بار روی هم می‌افتد و لارو‌های ۱۳ و ۱۷ ساله به طور هم‌زمان جیرجیرک می‌شوند. آخرین بار این اتفاق در ۱۸۹۷ رخ داد و دفعه بعد در ۲۱۱۸ رخ می‌دهد. نر‌ها و ماده‌ها در اواخر آپریل و اویل جوئن اجتماع میکننند تا در گروه هم سرایان برای ۲ هفته آواز بخوانند و جفت گیری کنند. ماده‌ها به صورت پراکنده تخم ریزی می‌کنند و تخم‌ها پس از ۶ تا ۸ هفته سر باز کرده و لارو‌ها مستقیما به داخل خاک می‌روند. ارزیابی‌های انجام شده نشانگر این حقیقت است که ۹۸٪ از لارو‌های از تخم در آمده در دو سال نخست زندگی خود می‌میرند.

تولید مثل

بر عکس غالب راست بالان ،زنجره‌ها به روبه رو ایستادن در طول مدت آمیزش تمایل دارند. در گونهٔ cicadatra guera آمیزش حدود یک ساعت طول می‌کشد.

تخم گذاری

تخم‌ها کپسول‌های بلندی هستند که در یک انتها نوک تیز می‌شوند. هر ماده حدود ۴۰۰ تا ۶۰۰ تخم در هر نوبت می‌گذارد. در تمام گونه‌های شناخته شده، والد تخم خود را روی مواد گیاهی می‌گذارد. تخم گذاری توسط حشرهٔ مادر در محل‌هایی که خانهٔ تخم‌ها (egg nests) نامیده می‌شود، انجام می‌گیرد. هر خانه حاوی تعداد کمی تخم صورتی روشن است و لارو‌ها نیز پس از بیرون آمدن از تخم همچین رنگی دارند. حشرهٔ ماده در گونهٔ magicicada septendecim را می‌توان در هنگام بررسی شایستگی درخت برای تخم گذاری مشاهده کرد: ابتدا او شاخهٔ کوچکی را گرفته و با یکی از پاهای جلویش قطر شاخه را اندازه گیری می‌کند.اگر قطر آن بین ۳ تا ۱۱ نباشد عموماً تایید نمی‌شود. سپس با کشیدن پوزه اش بر شاخه و رسوخ در آن امکان ترکیب آن با ماده‌ای دیگر را می‌سنجد. آنگاه با کشیدن اندام تخم ریزش بر سطح چوب سختی و استحکام آن را می‌سنجد.پس از این مراحل تخم ریزی آغاز می‌شود. ساختن آشیانهٔ تخم و تخم گذاری، فعالیتی وقت گیر است .حشرهٔ ماده توسط اندام تخم ریز اره مانندش شیار یا سوراخی در چوب حفر نموده و در آن تخم گذاری می‌کند. این مراحل در طول مدت تخم گذاری چندین بار تکرار می‌شود. تخم‌های جیرجیرک تقریباً تخم مرغی شکل هستند.

لارو

لارو‌های زنجره در گونه‌های مختلف بسیار شبیه به هم هستند. سر نسبت به حشرهٔ بالغ مخروطی تر است و پوزه‌ای قوی دارد. شاخک‌ها بلند تر و محکم تر از حشرهٔ بالغ است و چشم‌ها اندام‌هایی غایب هستند. بال‌ها بعدا پدیدار می‌شوند. قسمت قدامی سینهٔ حشره بسیار پیشرفته و قوی است و به کمک یکی از پاهای جلویی در حفاری‌های طولانی موثر است. شکم چاق و قطعه قطعه‌است. لارو حشره با پوسته‌ای یکپارچه پوشیده شده‌است و تنها پاهای جلویی آزادند. این پاها در بیرون آمدن حشره از آشیانهٔ تخم و پاایین رفتن استفاده می‌شوند و پس از سر باز کردن تخم بی درنگ خود را در جستجوی غذا دفن می‌کنند. لارو‌ها از ریشهٔ گیاهان تغذیه می‌کنند و حفاری‌های عمیق در خاک و تغذیه از ریشه‌های طویل به صورت پی در پی و کاملاً غریزی است. تغذیه در لارو و حشرهٔ بالغ، با رسوخ در بافت چوبی و مکیدن شیرهٔ آن انجام می‌گیرد. این جیرهٔ غذایی شامل مقدار زیادی آب، شکر کم و اسید آمینهٔ فراوان است. بیشتر طول عمر در دورهٔ لاروی و در زیر خاک سپری می‌شود.

حشرهٔ بالغ

حشرهٔ بالغ ای شیرهٔ بافت چوبی تغذیه می‌کند. لذا می‌توان گفت که حشره در طول زندگی خود مایع زیادی مصرف می‌کند. اساسا شیره بافت چوبی شکر کمی دارد. جیرجیرک دید خوبی دارد و از قدرت شنوایی بالایی بر خوردار است. این حشرات، موجوداتی هشیار و بسیار محتاطند و از بال‌های خود جهت فرار از توجه انسان استفاده می‌کنند.

آواز خوانی

... بقیه در ادامه مطلب



آواز خوانی

غالبا جیرجیرک‌های نر آواز می‌خوانند. در اغلب موارد با توجه به بررسی‌های انجام گرفته آهنگ‌ها به اندازهٔ کافی متمایز هستند که بتوان آنها را با توجه به هدف شان طبقه بندی نمود. جیرجیرک‌ها تقریباً همیشه در محل استراحت و عموماً بر روی گیاهان آواز خوانی می‌کنند ولی در مواردی هم در سوراخی داخل زمین انجام می‌گیرد. جیرجیرک‌ها به ندرت در هنگام پرواز آواز خوانی می‌کنند، با این حال در نمونه‌های اندکی ضبط شده‌است. جیرجیرک‌ها معمولاً در محلی رو به آفتاب آواز می‌خوانند و اغلب در روز‌های آفتابی. در گذشته بیزاری جیرجیرک‌ها از آواز خوانی در روز‌های مرطوب را به کار نکردن غشای نوازندهٔ بدن آن‌ها نسبت می‌دادند، اما حالا می‌دانیم که علت چیز دیگری است. جیرجیرک‌ها به وسیلهٔ ماهیچهٔ خاص و تسمه مانند دهل و نقاره (پوسته سخت دنده دار مخصوص) که بر بالای نخستین مقطع شکمی قرار دارد، موزیک می‌سازند. این ماهیچه پوست سخت شکم را می‌لرزاند و صدا تولید می‌شود. بر خلاف آنچه به نظر می‌رسد جیرجیرک‌ها بیش از یک نوع صدا می‌سازند، مثلاً نمونهٔ fidicina mannifera از پرو، ۴ آواز مختلف دارد: یک صدا در هنگام مزاحمت و ناراحتی، یک آواز برای صدا زدن، صدایی با دامنهٔ کم و بالاخره آواز اصلی. هدف اصلی آواز خوانی جیرجیرک جلب توجه حشرهٔ ماده برای جفت گیری است.


مرفولوژی:

زنجره پسته، حشره کوچکی با رنگهای زرد مایل به سبز زیتونی تا قهوه‌ای رنگ، که طول آن با بالهای باز در حدود ۳ تا ۳٫۵ میلیمتر میباشد. سر آن بزرگ و عریض تر از عرض سینه‌است که به یک خرطوم کوتاه چهار مفصلی ختم میگردد. شاخکها مویی (setiforme) و در رفتگی کم عمق کوچکی در بین دو چشم قرار گرفته و دو مفصل اول شاخکها خیلی درشت و ۵ مفصل بعد کوچک و ۴ مفصل انتهایی خیلی کوچکتر و در ماده‌ها آخرین مفصل نازک و کشیده میباشد ولی در نرها به یک صفحه بیضی شکل نوک تیزی ختم میگردد.

سینه اول (Poronotum) ذوزنقه‌ای شکل و سبزرنگ است که روی سینه دوم (Mesonotum) سوار شده و در قسمت قدامی سینه دوم سه لکه سیاه رنگ دیده میشود که یک در وسط و دو تا در طرفین آن بوده و در قاعده به هم متصل میباشند. سپرچه سینه دوم (scutellum) خیلی واضح و مثلثی شکل است که رأس آن به طرف پائین قرار گرفته، پاها به رنگ زرد و ساق پاهای عقبی بطور وضوح از ساق تا زیر پاها بلندتر و مانند تمام جنس‌های Idiocerus چند ردیف خار بزرگ دارد.

شکم به رنگ زرد است و مفصلهای آن کاملا مشخص است که به وسیله نوار قهوه‌ای رنگ از هم جدا میشوند و در ماهها این نوار قهوه‌ای رنگ از هم جدا میشوند و در ماهها این نوار پررنگ تر است.

بالهای جلویی نیمه شفاف و دارای لکه‌های سبز رنگ میباشد و طول آن از انتهای شکم تجاوز میکند. بالهای عقبی شفاف و دارای رگبندی برجسته و واضح میباشد. آلت تناسلی نرها کاملا مشخص است. در مناطق پسته خیز استان کرمان، این حشره را به نام شیره تر و در نواحی دامغان شفت سیاه و در یزد، شیره سیاه میشناسند.


بیولوژی و نحوه خسارات:

این حشراه زمستان را بصورت بالغ در زیر پوست و شکاف تنها درختان میگذراند. در مناطقی که زمستان ملایم دارند (رفسنجان و کرمان)، حشرات بالغ از اواسط اسفند ماه و در قزوین که زمستان سرد دارد، در فروردین ماه شروع به فعالیت میکنند و در ساعات گرم روز روی شاخه‌ها و مخصوصا روی جوانه‌های جمع شده و خیلی حساسند، بطوری که با کوچکتریین صدا و یا حرکتی تغییر محل داده و از شاخه‌ای به شاخه دیگر و یا از درختی به درخت دیگر پرواز کرده و خود را پنهان میکنند.

حشرات کامل در این موقع روی جوانه‌ها نشسته، با خرطوم خود از شیره نباتی تغذیه مینمایند و از محل تغذیه حشره نباتی بصورت قطراتی خارج میشود. به محض باز شدن برگها و ظاهر شدن خوشه‌ها، ماده‌ها شروع به تخمریزی میکنند و با کمک آلت تخمریز خود (Tariere) در نسوج دمبرگ و دمگل (دم خوشه) سوراخی ایجاد کرده و در هر سوراخ دو عدد تخم سفید رنگ براق نزدیک به هم قرار میدهند. تخمها نسبت به سطح دمگل یا دمبرگ بطور مورب قرار میگیرند و ماده‌ها دور تخمها و مدخل سوراخ را بوسیله ترشحاتی که بعدا سیاه رنگ میشوند میپوشانند. زنجره‌ها دم خوشه را برای تخمریزی ترجیح میدهند و به همین جهت این حشره کمتر روی درختان نر و نهالهای جوان دیده میشود.

تعداد تخم یک ماده متغیر است و بطور متوسط به ۷۰ عدد میرسد و دوره تخمگذاری معمولاً ۱۵ روز طول میکشد و در صورتی که هوا سرد و بارانی باشد تا ۲۵ روز هم ادامه پیدا میکند. تخمها بعد از ۸ تا ۱۰ روز تفریخ شده و در شرایط نامساعد این دوره هم طولانی تر میشود. درهر صورت خروج پوره‌ها متقارن با خاتمه گل و تشکیل میوه پسته میباشد. پوره‌ها بیشتر در داخل خوشه‌های پسته جمع شده و خرطوم خود را در بافتهای گیاهی و پوست روی میوه‌های جوان (Pericarp) فرو کرده و از شیره نباتی تغذیه میکنند. از محل فروبردن خرطوم این حشرات شیره گیاهی خارج شده که همراه فضولات پوره‌ها روی برگ و خوشه‌های پسته میریزد. این ترشحات علاوه بر اینکه موجب سوختگی برگ و خوشه پسته میشود، محیط مناسبی برای نشو و نمای قارچهای ساپروفیت ایجاد میکند. بطوری که اغلب درختان آلوده مبتلا به بیماری قارچی دوده (فوماژین) میشوند و در نتیجه میوه‌ها به تدریج خشک و چروکیده میشوند و در شرایط انبوهی آفت و خسارت زیاد، میوه مساعی روی درخت باقی نمیماند.

دوره رشد پوره‌ها در حدود ۴۰ روز به شرح زیر طول میکشد تا بصورت حشره کامل درآیند.

مدت پورگی سن اول در حدود ۷ تا ۹ روز.

مدت پورگی سن دوم در حدود ۱۰ تا ۱۵ روز.

مدت پورگی سن سوم در حدود ۱۲ تا ۱۵ روز.

در شرایط اقلیمی قزوین، پوره‌ها در اوائل تیر ماه در رفسنجان با کم و بیش حدود ۲۰ روز تفاوت به مرحله بلوغ میرسند. خسارت عمده را پوره‌ها وارد میکنند و به محض بالغ شدن از تغذیه افتاده و خسارت وارده کاهش پیدا میکند. حشرات بالغ تا اواخر آبان ماه بر روی درختان بسر میبرند. با سرد شدن هوا به پناهگاههای زمستانی خود میروند و این حشره در سال فقط یک نسل دارد.

با توجه به اینکه خروج پوره‌ها تدریجی و در یک دوره طولانی ۱۵ تا ۲۵ روزه انجام میگیرد، لذا در اوایل تیر ماه که پوره‌ها بالغ میشوند هنوز پوره‌های سن ۲ هم روی درخت مشاهده میشوند.

مبارزه:

بطور کلی مبارزه اختصاصی علیه این آفت توصیه نمیشود ولی در صورتی که در بعضی از موارد آفت طغیانی باشد باید سمپاشی زمانی انجام شود که زنجره‌ها موفق به تخمریزی نشود. برای این منظور سمپاشی باید هنگام ظهور جوانه‌های برگ و گل صورت گیرد. این زمان تقریبا ۱۵-۲۰ روز قبل از باز شدن جوانه‌های برگ و ظهور گلها است. (نظمی افشار، ۱۳۳۹). در صورتی که مبارزه علیه حشرات کامل قبل از گل صورت نگیرد باید صبر نمود تا پوره‌ها ظاهر شوند و سپس اقدام به سمپاشی کرد.

منابع

‎- گیاهپزشک

J.G. Myers (۱۹۲۹) Insect Singers: a Natural History of Cicadas. George Routledge and Sons. London
M.S. Moulds (۱۹۹۰) Australian Cicadas. New South Wales University Press, NSW. Australia
Robert l. Smith and William M. Langley (۱۹۷۸) Cicada Stress Sound:Southwestern Naturalist
- کریوخین. ۱۳۲۹. آفات پسته. آفات و بیماریهای گیاهی، ۲۴-۱۸.

- تقی زاده، فیروز و محمد صفوی. ۱۳۲۹. آفات پسته ایران و طرز مبارزه با آنها انتشارات اداره کل بررسی آفات نباتی، چاپخانه دولتی ایران.

- نظمی افشار، هدایت ا... . ۱۳۳۹. پسته یا طلای سبز، نشریه وزارت کشاورزی، شماره ۳ و ۴ ، خرداد و تیرماه ۲۴-۲۸، تهران.

- آفات و بیماریهای پسته، تهیه و تدوین مؤسسه تحقیقات پسته (دکتر محمدرضا مهرنژاد)، وزارت کشاورزی، سازمان کشاورزی استان کرمان، معاونت تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی. ۱۳۸۰.