نگاه انساني به حيوانات بي آزار

[*yalda*]

نوع برداشت ما از حيوانات و چگونگي برخورد با آنها، يكي از راه هاي سنجش ميزان تعالي و پيشرفت يك ملت است.» مهاتما گاندي
اگر حكمت وجودي زنان در خدمت به مردان، سياهان در خدمت به سفيدپوست ها، فقرا براي ثروتمندان و ضعفا در خدمت به قوي ترها نيست؛ نمي توان حيوانات را نيز چون ضعيف ترند، چون زبان ندارند و يا حتي اگر هيچ منفعتي نداشته باشند، آزار داد.

در قرون وسطي كليسا يكي از بزرگترين دشمنان گربه ها بود. آنها گربه ها را جلوه اي از نيروهاي اهريمن مي دانستند و به همين خاطر يا از پشت بام كليساها به پائين پرتاب مي شدند و يا در آتش سوزانده مي شدند. چه بسا در رأي دستگاه انگيزاسيون براي سوزاندن گاليله در همان زمان نوعي تجانس فكري وجود داشته است. شايد زبان حال چنين رفتاري اين باشد كه «هر كس قوي تر است مي تواند بالاي دست آنها كه ضعيف ترند، باشد ولو اين ضعيف ترها حيوانات باشند يا دانشمنداني چون گاليله. ما مي توانيم پس آنها را زجر مي دهيم، آزار مي دهيم و شايد هم دست آخر به همه آنها بخنديم.»
اين عرض حال هنوز هم به كار مي آيد هنگامي كه هر بلايي كه بر سر بالادستمان نمي توانيم بياوريم بر روي حيوانات دور و برمان امتحان مي كنيم، حتي اگر از سرما يا تشنگي يا گرسنگي به روستاهاي ما پناه بياورند در دم از درد گرسنگي يا تشنگي براي هميشه راحت شان مي كنيم و البته چنين رفتاري مختص روستايي كم سواد و دورافتاده هم نيست، حتي اگر گونه كميابي از خرس به محوطه يك دانشگاه از سرما يا بي غذايي پناه آورده باشد، افراد تحصيلكرده يا دانشگاهي، يا حتي مسئول از شدت دستپاچگي عطاي يك گلوله را به لقاي يك راه حل عقلايي و كارشناسانه مي بخشند. البته رفتارهاي زيرپوستي تر و خردتري هم در همين كوچه پس كوچه هاي تهران، حياط ها، پاركينگ ها و... هست. پسر بچه ها اگر دستشان برسد گربه ها، قورباغه ها و جوجه ها را دار مي زنند، دمشان را مي برند. آنها را مجبور مي كنند با پوسته گردو راه بروند و ليز بخورند واگر خيلي مؤدب باشند، تعارف و خوش و بش آنها در هنگام روبه رو شدن با يك حيوان شهري قلوه سنگي يا تير و كماني است. آنقدر كه چنين رفتارهايي براي بزرگترها نيز بي اهميت است.
*حيوانات در پناه آرامش اجتماعي
پيش از آن كه در مورد اهميت چنين برخوردي با همزيستان تاريخي خود بگوييم، بايد گفت چنين گزارشي از نحوه برخورد و همزيستي با حيوانات چه در سطح خرد يعني اذيت و آزارهاي جزئي تر با حيوان هاي شهري و يا حيوانات خانگي و چه در سطح كلان تر در مورد گونه هاي آزاد و كمياب در حوزه محيط زيست برآوردي از رفتارشناسي و لايه هاي پنهان روانشناسي از يك سو و سطح آموزش و قوانين موجود در مورد حيوانات و محيط زيست از سوي ديگر است.
نتيجه اين برخورد در درازمدت اين شده است كه حتي حيوانات شهري و اهلي تر، از انسان ها مي ترسند. در برخي از شهرهاي جهان ميدان ها مكاني براي تجمع كبوتران است . چنان كه در دسته هاي بزرگ در اين مكان ها مي نشينند و حتي با حركت يا ايستادن انسان ها در كنار خود كوچكترين واكنشي نشان نداده و آرامش خود را از دست نمي دهند. در يكي از پارك هاي شهر استانبول زن و مرد جواني بر روي نيمكتي نشسته اند، درست در كنار پاي آنها يك گربه در كمال آرامش در آفتاب خوابيده است، شايد حتي در نهايت هيچ كدام متوجه حضور ديگري نشدند، هنگامي كه ساعتي بعد زن و مرد جوان نيمكت را ترك كرده بودند در حقيقت رفتارها و واكنش هاي تمام گونه هاي زيستي در يك محيط عمومي را به نمايش گذاشتند كه برآيند فضاي رواني حاكم بر رفتارهاي ساكنان منطقه است. چنين چيزي گذشته از آن كه حكايت از يك رابطه دوسويه دارد، بازتاب لايه هاي پنهان واكنش هاي رواني انسان هاست. دكتر اسماعيل آذرنسب روانشناس در اين مورد مي گويد: «حيوان آزاري نوعي روان سنجي از گرايش هاي خفته ، مسائل بازگو نشده و يا دريافت ها و آموزش هاي ما از محيط بيرون نيز هست. كودكان بارزترين نماد اين رفتارها هستند. اما نخست آنها از والدين خود الگو مي گيرند. آنها كمتر از والدينشان مي آموزند كه با حيوانات مهربان باشند و يا حداقل از آنها كمتر مي آموزند كه از حيوانات نترسند، حيوانات موجوداتي متخاصم و آزاردهنده نيستند دليلي براي واكنش خشن، جنگيدن و يا رد كردن آنها وجود ندارد. آنها اصلاً به ما كاري ندارند. از سوي ديگر نوعي خشونت پنهان و نوعي عدم مشاركت اجتماعي در چنين رفتارهايي وجوددارد. اين كه در نهايت فقط من هستم كه بايد از اين خيابان رد شوم، فقط اين من هستم كه بايد زودتر برسم، اين من هستم كه بايد صف را بشكنم. حال تا جايي كه كسي زورش به ديگري نرسيد مجبور است ساكت باشد اما اگر در برابر فرد يا موجود ضعيف تري قرار گرفت آنجاست كه اين روحيه خودمحوري و خشونت خود را نشان مي دهد و در اين ميان رفتار با حيوانات ساده ترين و آسان ترين راه سنجش اين رفتار است. چون حيوان زبان ندارد، حقوق ندارد، ضعيف تر است پس بيشترين امكان براي تسلط و آزار بر او وجود دارد. اما اين تمام مسأله نيست بسياري از مسائلي كه در طول روز در ناخودآگاه ما انباشته مي شود در پي دريچه اي براي آزاد شدن است. زورگويي و تسلط در خانواده، مدرسه، در ميان دوستان و يا در هر اجتماع يا محيط ديگري انباشته مي شود. اين خشونت، بي دفاعي و يا استرس از بزرگترها هم مي تواند به كودكان منتقل شود، اين مي شود كه گاهي حيوانات، موش هاي آزمايشگاهي خوبي براي آزاردهي و يا حتي تمسخر و اسباب تفريح مي شوند.»
البته شايد چنين رفتار خشني با حيوانات همه گيري عمومي نداشته باشد اما در نهايت اين يك مسأله عمومي در الگوهاي تربيتي ماست كه نوعي گرايش به آزار و يا حداقل اتخاذ موضع دفاعي در برابر آنها وجود دارد. اما نوع برخورد با حيوانات در حقيقت مسأله اي متفاوت از يك جامعه انساني نيست، نگرش به حيوانات ادامه نگرشي است كه انسان ها به جامعه خود، به زندگي و به ديگر انسان ها دارند. شايد به همين سبب باشد كه هر چه انسان ها با يكديگر مهربان تر باشند، هرچه حقوق فردي و انساني درجامعه اي محترم تر باشد، هرچه ميزان مزاياي اجتماعي و رفاهي بيشتر باشد، همزيستي با حيوانات نيز در مرتبه كامل تري قرار مي گيرد. در حقيقت نگرش به حيوانات و نوع رفتار با آنها مي تواند به عنوان يك نكته كليدي براي سنجش كيفيت زندگي اجتماعي انسان ها استفاده شود.
حتي ديدگاه هايي چون شر و منحوس شمردن حيوانات در آموزش ها و يا داستان ديني هم جايي ندارد. داستان هايي از برخورد بزرگان ديني با حيوانات و توجه ويژه اي كه با آنها به عنوان جانداراني كه حقوق طبيعي مساوي دارند حكايت از نوعي نگاه برتر و انساني به موجودات ديگر دارد.
*پذيرايي با گلوله
با اين حال مشكل تنها در حدود روانشناسي اجتماعي باقي نمي ماند. امروزه در جهان قوانين ناظر بر حمايت از محيط زيست و حيوانات به عنوان يكي از فاكتورهاي تعيين كننده سطح كيفي جوامع سنجيده مي شود. چنين ديدگاهي به هيچ رو يك ديدگاه فانتزي نيست. در حقيقت اگر انسان ها نسبت به محيط زيست اطراف خود بي توجه باشند يا براي آن ارزشي قائل نباشند در درازمدت بسيار آسيب خواهند ديد. زيرا چرخه زيست در جهان را تنها انسان ها تشكيل نمي دهند. چرخه زيست مجموعه اي از حلقه هاي گوناگون زيستي اعم از انسان ها، حيوانات، گونه هاي طبيعي و محيط زيست است كه در نهايت شرايط زيست سالم را براي ساكنان كره زمين پديد مي آورد. بدين ترتيب مرگ دو توله ببر كمياب كه از خشكسالي به يك روستا در يزد پناه بردند و در دم كشته شدند، كشتن گرازها در شهرستان خلخال يا شليك گلوله به خرسي كه از سرما به انسان پناه آورده است، در درازمدت نوعي تراژدي انساني است. آشكارترين دلايل بي توجهي به حيوانات به ضعف اطلاعات عمومي و نبودن قوانين حمايت كننده از حيوانات برمي گردد. اعتقادات خرافي و غيرواقعي در ميان عوام، سطح پائين امكانات و شيوه نگهداري در باغ وحش ها، از بين رفتن زيستگاه هاي طبيعي، عدم اعتقاد بر لزوم حمايت و حفاظت از حيوانات در سطوح مديريتي از عمده ترين مشكلات و نارسايي هاي موجود هستند كه در نهايت منجر به رفتارهايي آزاردهنده و غيرمسئولانه در برابر گونه هاي حيوانات در كشور مي شوند.
از سويي هنگامي كه فرهنگ عمومي در شهرها به نوعي نسبت به آزار حيوانات بي تفاوت است در سطوح بالاتر به ناهنجاري هاي رفتاري در موارد خاص محيط زيستي نيز مي انجامد. در نظرسنجي كه توسط وبلاگ دوستداران حيوانات انجام شد، دلايل حيوان آزاري در ميان ۲۲۰ پاسخگو بدين ترتيب بودند: ۵۵ درصد «نبود قوانين حمايتي»، ۲۷ درصد آشنا نبودن مردم با فوايد حيوانات و ۱۲ درصد تفكرات غلطي كه در موردآلوده بودن حيوانات وجود دارد.
از سوي ديگر در حالي كه تنها ۵ درصد ايراني ها حيوانات خانگي دارند، شرايط نگهداري حيوانات خانگي چندان مساعد نيست. اين در حالي است كه زندگي روستايي و سنتي ايرانيان همواره نوعي همزيستي انسان و حيوان بوده است. از سويي آسيب شناسي زندگي در شهرهاي مدرن، نگهداري حيوانات به نوعي كاهش دهنده مضرات رواني زندگي هاي پردردسر كنوني است.
دكتر آذرنسب به شيوه هاي جديد حيوان درماني pettherapy كه علم جديد رفع افسردگي است اشاره مي كند. از اين نظر، نگهداري از حيوان از بين برنده اضطراب هاي افراد است. از سويي نوعي حس مفيد بودن و حس مسئوليت پذيري در بچه ها به وجود مي آيد، نوعي حس مهم بودن كه كودك يا جوان توانسته يك موجود را بزرگ كند و در عين حال وقتش را هم پر كرده است.
چكيده فلسفه حمايت از حقوق حيوانات برآيند تمام فوايد و منافعي است كه دوباره به زندگي انسان ها برمي گردد. چرا كه به حتم در آفرينش موجودات به عنوان يك مجموعه زيستي رازي وجود داشته است. بنابراين انسان ها در قبال ديگر گونه هاي زيستي حيوان يا گياه مسئوليت دارند. ۱۰ دليل اصلي براي حمايت از حقوق حيوانات چنين است: ۱- دلايل عقلاني ۲- دلايل علمي ۳- دوري از تعصب ۴- عدالت ۵- همدردي ۶- دوري از خودخواهي ۷- رضايت فردي ۸- پيشرفت اجتماعي
۹- منافع محيط زيست ۱۰- عشق و آرامش
* فلسفه حقوق حيوانات - دكتر تام ريگان
برگرفته از سایت روزنامه ی ایران

[Napoleon]

واقعا که درست فرمودید . متاسفانه ظلم به این فرشته های معصوم در سطح گسترده در همهء کشورهای جهان کم و بیش وجود داره .
در کشور ما هم که اکثریت مردم اصلا نمیدونند احترام به حقوق حیوانات یعنی چه . من همیشه تعجب میکنم وقتی میبینم بچه های هفت هشت سالهء معصوم و کوچولو که به اصطلاح بی گناه و پاک هستند ، چطوری بچه گربه ها و حیوانات دیگه رو تو کوچه و خیابون گیر میندازند و اذیت میکنند . آخه مگه میشه یه کودک که خودش اینقدر لطیفه ، دلش بیاد که اینجوری با یک موجود بینوا رفتار کنه !؟