آسيب شناسی حیات وحش ايران

[reza1980]

ايران کشوری وسيع با اقليمهای بسيار متفاوت شامل کوههای بلند ، دشت ، جنگلهای انبوه و بيابانهای خشک است . کشورمان دارای 162 گونه پستاندار و 502 گونه پرنده است که از لحاظ تنوع در نوع خود بی نظير است . در اين مقاله بر آن هستيم تا کوتاه و فشرده تعدادی از عوامل نابودی اين گنجينه و ميراث طبيعی را بازگو کنيم .
قبل از جنگ جهانی دوم و قبل از روی کار آمدن رضا خان شکارهای بزرگی مانند شکارهای ظل السلطان در کشور انجام می گرفت که عموما هيچ يک باعث نابودی زيستگاه يا انقراض گونه ای نشد ولی با روی کار آمدن رضا خان و پايان دوره خوانين ، شکارگاههايی که سالها فقط يک نفر در آنها شکار می کرد به روی شکارچيان فراوان بومی باز شدند. پس از جنگ جهانی دوم با روی کار آمدن جيپ دشت و کوهپايه و قسمتی از کوهستان زير سيطره شکارچيان در آمده و آهو وگورخر به سرعت در کشور تقليل يافت . بعد از سال 57 موتورهای پر قدرت هم به خدمت نابودی حيات وحش کشور در آمدند که شايد هيچ چيز به اندازه آنان به جمعيت آهو و گورخر و جبير و حتی يوز پلنگ آسيب نزده باشد.
رشد جمعيت و گسترش شهر ها به سمت کانونهای زيستی ارزشمند و در سالهای اخير گسترش پادگانهای نظامی از ديگر دلايل تهديد و تحديد حيات وحش و زيسگاهها می باشد. ( مانند ساخت و ساز در خجير و سرخه حصار در تهران و کلاه قاضی و شاهکوه اصفهان ).
ورود دام در سالهای اخير به مناطق که تعداد زيادی سگ گله را هم وارد منطقه می کند از ديگر دلايل کاهش حيات وحش ايران است . وضعيت سگهای گله در بسيلری از مناطق طوری است که فرصت آسايش و حتی محلی امن برای زايمان را از جانوران وحشی می گيرد. ضمن اينکه وجود دام باعث تخريب شديد پو شش گياهی در زيستگاهها می شود ( مانند خوش ييلاق و موته )
نکته ديگر بوجود آمدن شکارچيان بی هدف و از بين رفتن روحيه مردانگی در شکارچيان است که به سمت هر جنبنده ای در بيابان شکار می کنند . در حال حاضر حدود 1 مليون اسلحه در کشور وجود دارد که نيمی از آن غير مجاز است.
جاده کشی بی رويه در زيستگاهها نيز باعث دسترسی راحت متخلفين به مناطق و
اخلال در امر مهاجرت های فصلی پستانداران وحشی و تخريب شديد اکوسيستم می شود. ( مانند جاده کشی در قمشلوی اصفهان ). بهره برداري همه
جانبه و بدون مطالعه از زيستگاهها عامل ديگر نابودی زيسگاهها ست . برداشت آرتميا از درياچه اروميه ، برداشت بی رويه آب از تالابهای کشور و قاچاق چوب ازجنگلهای شمال مثالهايی از اين دست است. آلودگی زيستگاهها به خصوص زيستگاههای آبی ( مانند تالابهای شادگان ، رودخانه کارون و ... ) عامل نابودی آبزيان و مرگ ومير پرندگان و ديگر جانوران وحشی است.
عوامل طبيعی نيز از ديگر دلايل آسيب به زيستگاهها و حيات وحش است . خشکسالی های شديد ( مانند تالابهای گاو خونی ، هامون ، بختگان و ... ) آسيب زيادی به اکوسيستمها وارد کرده است . طاعون نشخوار کنندگان کوچک نيز عامل کاهش شديد جمعيتی کل و بز در پارک کوير شده است
قاچاق گونه های مختلف جانوری به خصوص پرندگان شکاری و هوبره به شيخ نشينها عاملی برای کاهش گونه هاست و تمام آنها را در ليست قرمز انقراض قرار داده است
توسعه ناپايدار صنعت و معدن بدون توجه به مسائل زيست محيطی نيز آسيب زيادی به اکو سيستم وارد کرده است . آلودگی آبها و معدن داری در مناطق مختلف باعث فرسايش شديد و تخريب زيستگاهها می شود. ( مانند معادن منطقه موته )
در آخر مهمترين عامل يعنی عدم وجود عزم ملی برای حفاظت از حيات وحش که نتيجه عدم آموزش و عدم آگاهی مردم است شايد بيشترين آسيب را به حيات وحش کشور وارد کرده باشد. در حال حاضر 25% پستانداران و 11% پرندگان ايرا در خطر انقراند. شير ايرانی و ببر مازندران منقرض شده و يوز پلنگ ايرانی ، گورخر ، خرس سياه ، درنای سيبری و بسياری از پرندگان شکاری در معرض انقراض قرار دارند

آگاهی عمومی ، مجهز کردن سازمان محيط زيست ، جلوگيری از ورود دام ، تشويق اکو توريسم بدون شکار ، توزيع در آمد مناطق ميان افراد محلی و جذب افراد علاقه مند به سازمان محيط زيست از نکات کليدی است که می تواند حيات وحش ايران را نجات دهد.