گوسفند وحشی

[rozanna]

گوسفند وحشی
نام انگلیسی: mouflon
نام علمی: Ovis orientalis

[مشاهده لینک ها فقط برای اعضا امکان پذیر است لطفا ثبت نام کنید]

قوچ و ميش هاي ايران و جهان از جنس Ovis spp از رده «پستانداران»، راسته «زوج سمان» و خانواده «گاوسانان» مي باشند كه شامل تمامي گوسفندان حقيقي مي شود.
گوسفند وحشي كه در ايران به نر آن قوچ و ماده آن ميش گفته مي شود نشخوار كننده اي است با جثه نسبتاً بزرگ كه در نرها شاخ ضخيم و زياد رشد كرده است.
شكل شاخ در نژادهاي مختلف قوچ ها متفاوت است. ماده ها معمولاً بدون شاخ يا داراي شاخ كوچكي مي باشند. شاخ در آنها ساده و بدون شاخه و ميان خالي است و مانند غلافي روي يك محور استخواني قرار گرفته است. شاخ دايمي است و هر سال تعويض نمي شود.
موهاي بدن نسبتاً كوتاه و بيشتر به رنگ قرمر زرد با نوك سياه اند. رنگ زير بدن متمايل به سفيد است. در بعضي پشت بدن لكه سفيدي وجود دارد كه به آن لكه زيني گفته مي شود. در جلو سينه و گردن بعضي موهاي بلند به رنگ سياه وجود دارد و همچنين در زير گلو ممكن است يك دسته موهاي سفيد بلند روييده باشد.
جلوي پوزه و روي گونه ها تا چشمها و عقب گوشها روشن تر و تا حدودي متمايل به رنگ نخودي است. دم به رنگ پشت بدن و در انتها رنگ آن متمايل به قهوه اي شكلاتي است. پاها به رنگ روشن متمايل به سفيد و گاهي در وسط داراي نوار طولي تيره اي هستند. انگشت سوم و چهارم به طور مساوي رشد كرده و در نوك هر يك از آنها يك سم وجود دارد. انگشتهاي كناري خيلي كوچك هستند و فقط داراي يك سم كوچك بوده و اسكلت استخواني خيلي مقدماتي از آنها باقي مانده است. ممكن است كه اصولاً انگشتهاي كناري در بعضي ها وجود نداشته باشد. معده در گوسفند وحشي چهار قسمتي است.
گوسفندان وحشي در كوهستانها زندگي مي كنند. ولي نسبت به بز وحشي معمولاً در ارتفاعات پايين تر ديده مي شوند. زمستانها گاهي تا كوهپايه پايين مي آيند. اغلب صبح زود و اوايل غروب در مناطق باز سريعاً چرا مي كنند و ساعات گرم روز را در پناه سنگ ها و بوته ها و ساير صخره ها استراحت مي كنند.وزن در قوچ و میش وحشی 20 تا 200 کیلوگرم و ارتفاع 120 تا 180 سانتیمتر است.
به طور دسته جمعي زندگي كرده و گله هايي تشكيل مي دهند كه ممكن است تعداد آنها از چهل رأس بيشتر باشد. معمولاً نرهاي بالغ گله جداگانه اي تشكيل مي دهند. در فصل جفت گيري ميان نرها رقابت هاي خشونت آميزي رخ مي دهد. نرهاي قوي با چند ماده جفتگيري مي كنند. جفت گيري معمولاً در اواخر پاييز صورت مي گيرد و دوره فحل 14 تا 20 روز است. دوران آبستني حدود پنج ماه و نيم است. هر بار يك يا دو بچه مي زايند و گاهي سه يا چهار قلو زايي نيز در اين حيوان ديده شده است. به طور كلي دوقلوزايي كمتر ديده مي شود و معمولاً ميش هاي مسن تر بيشتر از ميش هاي جوان دو قلو مي زايند.
بره ها در هنگام تولد وزنی برابر 2.350 کیلوگرم دارند و چند ساعت بعد از تولد شروع به جست و خيز مي كنند. تا چهار ماهگي از شير مادر تغذيه كرده و تا حدود ده ماهگي در كنار مادر مي مانند. ماده ها در سن1.5 تا 2 سالگي بالغ مي شوند و نرها از 2.5 سالگي بالغ شده ولي معمولاً بعد از چهار سالگي موفق به جفت گيري مي شوند.
ارزشهاي علمي و تحقيقاتي گوسفند وحشي
پستانداران وحشي زمينه وسيعي را جهت انجام مطالعات و تحقيقات علمي فراهم آورده اند. به طوري كه در بسياري از پيشرفتهايي كه در زمينه هاي تحقيقات پزشكي و جانوري صورت گرفته است، بعضي از پستانداران وحشي و يا آنهايي كه قبلاً وحشي بوده اند، نقش مهمي به عهده داشته اند. امروزه ثابت شده است كه جانوران وحشي هشدار دهندگان خوبي در مواقع بروز آلودگيها و تخريب محيط مي باشند. مرگ و ميرهاي دسته جمعي و غيرطبيعي، مهاجرتهاي بي موقع، افزايش يا كاهش جمعيت و همچنين رفتارهاي غيرعادي جانواران وحشي را مي توان به منزله اعلام خطري جدي براي ساكنان يك منطقه به شمار آورد. مقدار سموم كلره ذخيره شده در چربي بدن پستانداران وحشي يكي از راههاي تعيين ميزان اين سم در محيط اطراف مي باشد. اخيراً نيز شاخك هاي گوزن به عنوان وسيله اي جهت تعيين ميزان راديو اكتيويته محيط طبيعي مورد استفاده قرار مي گيرد.
پستانداران وحشي هميشه به عنوان ذخيره ژني براي توليد حيوانات اهلي و اصلاح نژاد آنها مورد استفاده قرار گرفته اند. منشأ اوليه كليه حيوانات اهلي، جانوران وحشي بوده اند. از آن جمله مي توان از گوسفند نام برد كه اجداد آن از قوچ وحشي مي باشد
در حال حاضر بسياري از گونه هاي مختلف فون ايران از جمله قوچ و ميش هاي ايران در خطر نابودي اند و علت اصلي اين وضع تأسف بار در درجه اول تبديل و تخريب محيط زيست و در درجه دوم شكار، تور و تله گذاري است. البته بسياري از گونه هاي در معرض خطر قانوناً حمايت شده هستند، ولي متأسفانه قاطعيت كافي در اين امر نشان داده نمي شود. در مورد حفاظت گونه هاي در معرض خطر نابودي اقدامات جهاني صورت گرفته است.
اكثر قوچ و ميش هاي ايران در دسته گونه هاي آسيب پذير (VU) قرار دارند و حمايت از آنها بر عهده سازمان حفاظت محيط زيست مي باشد.
دامنه حضور آنها از اروپا تا مناطق خشك و نيمه خشك خاورميانه، جمهوري تركمنستان، شبه قاره هند، آسياي مركزي تا سيبري كشيده مي شود و در شمال آمريكا از آلاسكا تا شمال مكزيك وجود دارند.
قوچ و ميش هاي موفلون در اروپا و قوچ و ميش لارستان در ايران از ساده ترين و كوچكترين نوع قوچ و ميش در دنيا مي باشند و قوچ و ميشهاي آرگالي و ماركوپولو از بزرگترين قوچ و ميشهاي دنيا هستند. شايد ايران، پيچيده ترين منطقه مربوط به تكامل گوسفند وحشي را پيش رو دارد. در هيچ منطقه شناخته شده ديگر نمي توان با اين وسعت و گوناگوني تفاوت خصوصيات كروموزومي و فنوتيپي را در گوسفندان وحشي ديد
گوسفند وحشي در ايران در مناطق حفاظت شده، پناهگاه حيات وحش و بيشتر در نواحي كوهستاني از جمله كوههاي البرز نزديك تهران، گيلان، مازندران، گرگان، خراسان، بلوچستان، كرمان، فارس، خوزستان، لرستان، همدان، اصفهان، كرمانشاه، كردستان و آذربايجان وجود دارند. سازمان حفاظت محيط زيست اقدامات حفاظتي در زمينه حفظ نژادهاي مختلف قوچ و ميش هاي ايران انجام داده است كه با حمايت كردن از پناهگاههاي حيات وحش، مناطق حفاظت شده و پاركهاي ملي و همچنين محدود كردن صدور پروانه شكار در برخي از فصول سال و ايجاد مناطق شكار ممنوع گامي در جهت حفظ نسل قوچ و ميش ها برداشته شده است.
منبع:همشهری
دائره المعارف پستانداران علی فاطمیان